/
/
/
/
استودیوی فرآیند و BPMN Modeler
استودیو محل ساخت مدل اجرایی فرآیند است. روی بوم، اجزای مسیر را قرار می‌دهید، آن‌ها را به هم متصل می‌کنید و تنظیمات هر جزء را می‌نویسید. شکل مدل مسیر کار را نشان می‌دهد؛ رفتار آن از تنظیمات گام‌ها، متغیرها، دسترسی‌ها و مسیرهای خروجی به دست می‌آید.
این راهنما روش کار با محیط را توضیح می‌دهد. تنظیم کامل Pool و Lane، انواع Task، Gateway و Event در راهنماهای اختصاصی همین مجموعه آمده است.
ورود و شناخت محیط
برای مدل تازه، در لیست فرآیندها مدل‌سازی فرآیند را انتخاب کنید. برای ادامه یک طراحی، عملیات ویرایش فرآیند را از ردیف همان نسخه باز کنید. پیش از تغییر مدل موجود، شناسه گروه و شماره نسخه را در لیست بررسی کنید تا نسخه مورد نظر را باز کرده باشید.
| ناحیه | کاربرد |
|---|---|
| بوم طراحی | محل قرار گرفتن Pool، Lane، گام‌ها، رویدادها و اتصال‌ها |
| جعبه ابزار کنار بوم | افزودن شکل و ابزار انتخاب یا جابه‌جایی در مدل |
| ابزارهای کنار جزء انتخاب‌شده | ایجاد جزء بعدی، اتصال، تغییر نوع یا حذف جزء، متناسب با انتخاب |
| پنل تنظیمات | عنوان، توضیح و تنظیمات اجرایی جزء انتخاب‌شده |
| نوار بالای استودیو | فایل، ذخیره، خروجی، متغیرها، بزرگ‌نمایی، بازگشت تغییر و آزمایش |
| نام فایل و زمان ذخیره | تشخیص فایل جاری و آخرین وضعیت ذخیره نمایش‌داده‌شده |
گزینه‌های پنل با انتخاب جزء عوض می‌شوند. تنظیمات یک Lane با یک UserTask یکسان نیست و انتخاب یک خط، تنظیمات مسیر را نشان می‌دهد. همیشه قبل از تغییر، عنوان یا شناسه جزء انتخاب‌شده را در پنل بررسی کنید.
↑ بازگشت به فهرست آموزشساخت و ویرایش مدل
یک اسکلت قابل پیگیری بسازید
- Pool را روی بوم قرار دهید و برای فرآیند عنوان روشن بنویسید.
- Laneهای لازم برای مسئولیت‌های مسیر را ایجاد کنید.
- رویداد آغاز را در محل مناسب قرار دهید.
- گام‌های اصلی را اضافه کنید و سپس رویداد پایان را بگذارید.
- گام‌ها را به ترتیب واقعی کار متصل کنید.
- عنوان‌های نمایشی را اصلاح و تنظیمات اجرایی هر جزء را تکمیل کنید.
برای شروع، یک مسیر کوتاه مانند «شروع ← ثبت درخواست ← بررسی درخواست ← پایان» خواناتر است. بعد از روشن‌شدن مسیر اصلی، شرط‌ها، مسیر رد، انتظار، سرویس و مدیریت خطا را اضافه کنید. هر شاخه باید ادامه مشخصی داشته باشد؛ قرار دادن شکل روی بوم به‌تنهایی آن را وارد مسیر اجرا نمی‌کند.
جزء را اضافه و نوع آن را انتخاب کنید
از ابزار مربوط، جزء را روی بوم بگذارید یا از ابزار کنار جزء انتخاب‌شده، جزء بعدی را ایجاد کنید. برای تبدیل یک Task عمومی به UserTask یا ServiceTask، جزء را انتخاب و از گزینه تغییر نوع استفاده کنید. بعد پنل همان نوع را باز کنید و تنظیماتش را انجام دهید.
نام Task روی بوم وظیفه آن را برای خواننده روشن می‌کند؛ نوع Task تعیین می‌کند موتور چه کاری انجام دهد. برای نمونه، عنوان «ثبت درخواست» به‌تنهایی فرم ایجاد نمی‌کند؛ نوع UserTask، فرم، حالت نمایش و خروجی آن باید تنظیم شود.
اجزا را جابه‌جا کنید
جزء مورد نظر را انتخاب و در بوم جابه‌جا کنید. هنگام انتقال گام میان Laneها، فقط ظاهر نمودار تغییر نمی‌کند؛ جایگاه آن در محدوده مسئولیت نیز اهمیت دارد. پس از جابه‌جایی، تعلق گام به Lane و دسترسی گیرنده آن را دوباره بررسی کنید.
برای تغییر اندازه محدوده‌ها از دستگیره‌های همان Pool یا Lane استفاده کنید. پیش از کوچک‌کردن محدوده، جای گام‌ها و مسیرهای داخل آن را مرتب کنید تا مدل خوانا بماند.
اتصال را رسم و بررسی کنید
از جزء مبدا، ابزار اتصال را انتخاب و مقصد را مشخص کنید. سپس خود خط را انتخاب کنید تا عنوان و تنظیمات مسیر را ببینید. در مسیرهای شرطی یا خروجی‌های دارای Action، همین تنظیمات مسیر در نتیجه اجرا اثر دارد.
به جهت پیکان، اتصال واقعی ابتدا و انتها و محل خروجی هر جزء توجه کنید. نزدیک بودن دو شکل به یکدیگر به معنی اتصال نیست. درباره Event مرزی نیز مسیر خروجی خود Event را جداگانه رسم کنید؛ خروجی Task میزبان جای آن را نمی‌گیرد.
کپی، حذف و بازگشت تغییر
برای تکرار گامی با تنظیمات مشابه، آن را انتخاب و از کپی و جای‌گذاری استفاده کنید. پس از جای‌گذاری، عنوان، فرم، منبع داده، متغیرهای ورودی/خروجی و اتصال‌ها را بازبینی کنید؛ نسخه کپی‌شده ممکن است هنوز به همان متغیر قبلی اشاره کند.
نوار استودیو گزینه‌های برگرداندن و از نو را برای بازگشت یا اعمال دوباره تغییر دارد. برای حذف، جزء درست را انتخاب کنید و پس از حذف نیز مسیرهای باقی‌مانده را بررسی کنید. حذف یک گام میانی می‌تواند مسیر را قطع کند.
برای میانبرها، راهنمای کلیدهای میانبر خود استودیو را باز کنید. دکمه‌های کپی و جای‌گذاری نیز در نوار ابزار در دسترس‌اند.
↑ بازگشت به فهرست آموزشسفارشیسازی نوار ابزار و ابزارهای قابل نمایش
«تنظیمات نوار ابزار» پنجره «سفارشی‌سازی نوار ابزار» را باز می‌کند. کلید روشن یا خاموش هر کارت تعیین می‌کند آن ابزار در نوار نمایش داده شود. پس از انتخاب‌ها «اعمال تغییرات» را بزنید؛ «بازگشت به تنظیمات پیش‌فرض» چیدمان نمایش ابزارها را به تنظیم پیش‌فرض برمی‌گرداند. مخفی‌بودن ابزار با نبود قابلیت یکسان نیست.
| ابزار | شرح کارت یا کنترل |
|---|---|
| جدید | ایجاد محیط جدید |
| فراخوانی فایل | فراخوانی فایل bpmn |
| ذخیره | ذخیره به صورت فایل (.bpmn) |
| ذخیره موقت | ذخیره خودکار پیش‌نویس |
| دریافت خروجی | دریافت خروجی فایل BPMN |
| ذخیره نهایی | ذخیره در پایگاه داده |
| متغیرها | مدیریت متغیرها |
| اقدامات | مدیریت اقدامات |
| تست و شبیه‌سازی | شبیه‌سازی فرآیند |
| تست گام به گام | اجرای گام‌به‌گام تست فرآیند؛ در نمای نمونه خاموش و کم‌رنگ است. فعال‌شدن آن به وضعیت و نسخه نیازمند تأیید فنی است. |
| گام بعدی | اجرای گام بعدی تست |
| رونوشت | رونوشت عناصر؛ Ctrl+C |
| جای‌گذاری | چسباندن عناصر؛ Ctrl+V |
| بزرگ‌نمایی | بزرگ‌نمایی محیط طراحی |
| کوچک‌نمایی | کوچک‌نمایی محیط طراحی |
| راهنما | راهنمای کلیدهای میانبر |
| ESB | راهنمای ساخت ESB |
| برگرداندن | برگرداندن تغییر ایجادشده |
| از نو | بازگردانی تغییر حذف‌شده |
| تغییرات فرآیند | دریافت XML تغییرات فرآیند |
| چینش پایین | چینش عناصر به پایین |
| چینش وسط | چینش عناصر به وسط |
| چینش بالا | چینش عناصر به بالا |
| چینش راست | چینش عناصر به راست |
| چینش وسط افقی | چینش عناصر در وسط به صورت افقی |
| چینش چپ | چینش عناصر به چپ |
| فاصله افقی یکسان | قرار دادن عناصر با فاصله‌های مساوی به صورت افقی |
| فاصله عمودی یکسان | قرار دادن عناصر با فاصله‌های مساوی به صورت عمودی |
«ذخیره فایل»، «دریافت خروجی»، «ذخیره موقت» و «ذخیره نهایی» عنوان‌های جدا در رابط‌اند. برای ثبت نسخه فرآیند در سامانه، فرمان مربوط به ذخیره در پایگاه داده را از صرف دریافت فایل جدا نگه دارید. اثر دقیق دریافت خروجی در برابر ذخیره فایل بر نوع محتوا یا نام فایل، باید با نتیجه فرمان همان نسخه کنترل شود.
↑ بازگشت به فهرست آموزشسفارشیسازی ابزارهای استودیو
از تنظیمات نوار ابزار می‌توانید مشخص کنید کدام ابزارها در Toolbar دیده شوند. پنجرهٔ سفارشی‌سازی، آیکن و توضیح هر ابزار را کنار کلید روشن/خاموش آن نشان می‌دهد؛ این تنظیم ظاهر نوار را کنترل می‌کند و مجوز اجرایی تازه‌ای به کاربر نمی‌دهد. بعضی گزینه‌های وابسته به حالت تست در محیط طراحی صرفاً قابل مشاهده‌اند.
«بازگشت به تنظیمات پیش‌فرض» چیدمان پیش‌فرض ابزارهای سامانه را برمی‌گرداند. «ایجاد محیط جدید» بوم و Elementهای محیط طراحی را به وضعیت یک مدل جدید برمی‌گرداند؛ آن را با حذف تعریفِ ذخیره‌شدهٔ Process از پایگاه داده یکی نگیرید. پیش از شروع شبیه‌سازی، خطاهای اعتبارسنجی مدل را رفع کنید؛ دکمهٔ Play راه عبور از مدل نامعتبر نیست.
↑ بازگشت به فهرست آموزشتنظیمات جزء و متغیرهای فرآیند
ذخیره تنظیمات یک جزء
پس از انتخاب جزء، پنل یا پنجره تنظیمات آن را باز کنید. عنوان و توضیح را بنویسید و فیلدهای اجرایی مربوط به همان نوع را تکمیل کنید. سپس دکمه ذخیره یا تأیید همان تنظیمات را بزنید. این کار تغییر را به مدل جاری برمی‌گرداند؛ برای ثبت نسخه فرآیند، مرحله ذخیره در پایگاه داده را نیز انجام دهید.
اگر پنجره اعتبارسنجی باز شد، متن پیام و جزء معرفی‌شده را بررسی کنید. مواردی مانند فرم انتخاب‌نشده، ورودی اجباری تأمین‌نشده یا نبود مسیر ادامه با تغییر عنوان نود حل نمی‌شوند؛ تنظیم مربوط باید اصلاح شود.
متغیر را برای عبور داده تعریف کنید
متغیرهای فرآیند داده میان گام‌ها را نگه می‌دارند. برای نمونه، خروجی فرم درخواست در یک متغیر ذخیره می‌شود و گام بررسی از همان داده استفاده می‌کند. از مدیریت متغیرها، نام و عنوان متغیر را تعریف کنید و سپس آن را در ورودی یا خروجی گام مربوط انتخاب کنید.
| موضوع | نکته هنگام طراحی |
|---|---|
| نام متغیر | شناسه فنی در عبارت‌ها و اتصال داده است؛ آن را دقیق و ثابت استفاده کنید. |
| عنوان متغیر | توضیح خوانا برای انتخاب متغیر در پنل‌هاست. |
| متغیر خروجی گام | داده تولیدشده توسط فرم یا سرویس را دریافت می‌کند. |
| ورودی از متغیر | داده ذخیره‌شده را به تنظیم یا گام بعدی می‌دهد. |
| حالت ساده و پیشرفته | روش خواندن مقدار را تعیین می‌کند؛ در حالت پیشرفته نوع داده و مسیر فیلد اهمیت دارد. |
ساخت متغیر، به‌تنهایی داده‌ای در آن قرار نمی‌دهد. باید تولیدکننده آن، زمان اجرا و مصرف‌کننده‌اش مشخص باشد. اگر گامی پیش از پرشدن متغیر اجرا شود، صرف وجود نام متغیر برای دریافت مقدار کافی نیست.
برای تنظیم کامل خواندن FormData و ServiceData، مقدار پیش‌فرض فرم، نگاشت Id و خروجی سرویس، راهنمای Taskها و Activityها را ببینید.
شناسه‌ها و مدیریت متغیر
شناسه عنصر در پنل خواندنی است. عنوان Sequence Flow، شناسهٔ اتصال و نام Action انتخاب‌شده را از هم تفکیک کنید؛ جزئیات کنترل‌های جاری در مقالهٔ Sequence Flow آمده است. مشخصات متغیر شامل عنوان، نام و مقدار اولیه است؛ نام یا عنوان تکراری پذیرفته نمی‌شود. گزینه‌های FormData و ServiceData نوع ظرف هنگام خواندن مقدار هستند و نباید با نوعی مستقل در تعریف متغیر اشتباه شوند.
متغیرهای سیستمی شامل @@processID، @@RefrenceID، @@ProcessCreationID، @@CurrentRoleID، @@CurrentUserID، @@FormRecordID، @@CurrentSteps و @@CurrentOrganizationId هستند. نام فنی RefrenceID در برخی قراردادهای قدیمی با همین املا ارائه شده است؛ نام واقعی انتخاب‌گر یا API محیط را عیناً استفاده کنید.
تعریف متغیر برای انتقال نتیجهٔ فرم
برای انتقال نتیجهٔ یک گام، یک عنوان خوانا و یک نام یکتا تعیین کنید؛ عنوان و نام تکراری پذیرفته نمی‌شود. در مثال آموزشی نام متغیر @@SavedData است. پیشوندی را که کنترل نام متغیر خودکار اضافه می‌کند دوباره وارد نکنید. وقتی مقدار در زمان اجرا از خروجی گام تأمین می‌شود، مقدار اولیهٔ ساختگی لازم نیست.
فایل، پیش‌نویس و ثبت نسخه
در استودیو چند نوع ذخیره وجود دارد که هدف متفاوت دارند:
| انتخاب | چه چیزی به دست می‌آورید؟ | کاربرد |
|---|---|---|
| ذخیره یا خروجی فایل BPMN/XML | فایل مدل برای نگهداری یا بازکردن در محیط طراحی | داشتن فایل مستقل از مدل |
| ذخیره موقت/پیش‌نویس | نگهداری تغییرات طراحی برای بازیابی | ادامه کار ناتمام |
| ذخیره در پایگاه داده | ثبت طراحی فرآیند و نتیجه اعتبارسنجی در سامانه | ساخت یا به‌روزرسانی نسخه قابل مدیریت |
| خروجی SVG، PNG یا JPEG | تصویر نمودار | قرار دادن مدل در گزارش و جلسه بررسی |
فایل تصویر قابل جایگزینی با فایل BPMN برای ادامه مدل‌سازی نیست. همچنین ذخیره موقت جای ثبت نسخه اجرایی را نمی‌گیرد.
ثبت طراحی در پایگاه داده
- تنظیمات باز اجزا را ذخیره کنید.
- عنوان فرآیند و گروه ماژول را بررسی کنید.
- ذخیره در پایگاه داده را انتخاب کنید.
- در پنجره ذخیره، نوع ذخیره و گروه/نسخه مورد نظر را مطابق هدف انتخاب کنید.
- اگر درباره اجرایی‌شدن یا ثبت نسخه پرسیده شد، اثر انتخاب را بررسی و تأیید کنید.
- نتیجه ثبت و پیام‌های اعتبارسنجی را بخوانید؛ در صورت خطا، جزء مربوط را اصلاح و دوباره ذخیره کنید.
- در لیست فرآیندها شناسه، شماره نسخه و وضعیت فعال نسخه ثبت‌شده را کنترل کنید.
هنگام ویرایش یک خانواده موجود، انتخاب گروه اهمیت دارد؛ ساخت فرآیند مستقل و ساخت نسخه در گروه موجود نتیجه یکسانی ندارند. راهنمای مدیریت فرآیندها تفاوت کپی مستقل، نسخه و فعال‌سازی را توضیح می‌دهد.
بازیابی پیش‌نویس و کار با چند تب
تنظیم ذخیره خودکار موقت در نوار استودیو قرار دارد. بازه را از گزینه‌های محیط انتخاب کنید یا ذخیره خودکار را خاموش کنید. هنگام بازگشایی طراحی، اگر پیش‌نویس قابل بازیابی وجود داشته باشد، انتخاب بازیابی را با نسخه‌ای که قصد ادامه‌دادن آن را دارید تطبیق دهید.
زمان آخرین ذخیره را بررسی کنید، خصوصاً اگر یک فرآیند را در چند تب باز کرده‌اید. همگام‌شدن اطلاعات ذخیره با ادغام خودکار دو طراحی متفاوت برابر نیست؛ برای جلوگیری از ابهام، تغییر یک نسخه را در تب مشخص ادامه دهید و پیش از بستن، نتیجه ذخیره را ببینید.
بازکردن و خروجی‌گرفتن از فایل
برای ادامه مدل فایل‌محور، گزینه بارگذاری فایل را انتخاب کنید و فایل مدل را باز کنید. پس از بارگذاری، ساختار و تنظیمات وابسته به فرم‌ها و منابع داده را بررسی کنید. تصویر نمودار فقط ظاهر آن را حفظ می‌کند؛ برای ادامه طراحی از فایل BPMN/XML استفاده کنید.
از منوی خروجی، SVG یا تصویر PNG/JPEG را برحسب مقصد گزارش انتخاب کنید. برای دیاگرام‌های بزرگ، SVG به حفظ خوانایی هنگام بزرگ‌نمایی کمک می‌کند. خروجی بسته انتشار و انتقال وابستگی‌ها از عملیات انتشار در لیست فرآیندها انجام می‌شود و با خروجی تصویر استودیو فرق دارد.
برای اینکه طراحی در فهرست فرآیندها قرار بگیرد و قابل اجرا شود، آن را در پایگاه داده ثبت کنید. تأیید تنظیمات یک جزء، جای ثبت کل فرآیند را نمی‌گیرد. عنوان Pool، گروه ماژول و نسخهٔ موردنظر را پیش از ذخیره بررسی کنید.
- تنظیمات باز اجزا را ذخیره کنید.
- عنوان فرآیند و گروه ماژول را بررسی کنید.
- ذخیره نهایی در پایگاه داده را انتخاب کنید.
- در پنجره ذخیره، نوع ذخیره و گروه/نسخه مورد نظر را مطابق هدف انتخاب کنید.
- اگر درباره اجرایی‌شدن یا ثبت نسخه پرسیده شد، اثر انتخاب را بررسی و تأیید کنید.
- نتیجه ثبت و پیام‌های اعتبارسنجی را بخوانید؛ در صورت خطا، جزء مربوط را اصلاح و دوباره ذخیره کنید.
- در لیست فرآیندها شناسه، شماره نسخه و وضعیت فعال نسخه ثبت‌شده را کنترل کنید.
چهار نقطهٔ ذخیره در مسیر طراحی
ذخیرهٔ تنظیمات یک عنصر، ذخیرهٔ موقت مرورگر، خروجی فایل مدل و ثبت نسخهٔ فرآیند چهار کار جدا هستند. پس از تغییر فرم، دسترسی یا خروجی یک گام، تنظیمات همان عنصر را ثبت کنید؛ سپس مدل را در نسخهٔ مورد نظر ذخیره کنید. ثبت فرم در زمان اجرای درخواست نیز دادهٔ همان درخواست را ذخیره می‌کند و جای ثبت طراحی فرآیند را نمی‌گیرد.
اگر پس از ذخیره، پاسخ دارای شناسهٔ مثبت و هم‌زمان خطاهای اعتبارسنجی است، خطاها را جداگانه بررسی کنید. ایجاد شناسه به‌تنهایی به معنی آماده‌بودن تمام تنظیمات برای اجرا نیست.
مرتب‌سازی و بازبینی مدل
برای خواندن بهتر مدل، بزرگ‌نمایی را تنظیم کنید و از جستجو برای رسیدن به جزء مورد نظر استفاده کنید. اجزای هم‌سطح را انتخاب و با ابزارهای تراز افقی/عمودی مرتب کنید. توزیع افقی یا عمودی فاصله بین چند جزء را یکدست می‌کند؛ این ابزارها منطق مسیر را تعریف نمی‌کنند.
مقایسه XML به بررسی تفاوت مدل با نسخه‌های دیگر همان خانواده کمک می‌کند. نسخه مرجع را انتخاب و تغییرات را بخوانید. نتیجه مقایسه، راهنمای بازبینی است؛ به معنی ادغام خودکار دو نسخه نیست.
پیش از آزمایش، این موارد را کنترل کنید:
- نقطه آغاز و مسیر رسیدن به پایان روشن است.
- هر گام در Lane مناسب قرار دارد.
- شاخه‌ها، مسیرهای پیش‌فرض و خروجی رویدادهای مرزی کامل‌اند.
- هر ورودی ضروری پیش از مصرف مقدار می‌گیرد.
- نام‌ها و عنوان‌ها خوانا و تنظیمات اجزا ذخیره شده‌اند.
سپس شبیه‌ساز فرآیند را باز کنید و مسیرهای موفق، رد و خطا را متناسب با مدل بررسی کنید.
مدل را طوری بچینید که عنوان گام‌ها، جهت پیکان‌ها و مسیرهای برگشت خوانا باشند. از بزرگ‌نمایی برای دیدن جزئیات و از جابه‌جایی اجزا برای بازکردن فضای نمودار استفاده کنید. پس از مرتب‌کردن شکل، اتصال‌ها و Lane هر کار را دوباره بررسی کنید.
پس از ذخیره و فعال‌کردن نسخه، از فرآیندهای قابل شروع یک درخواست را آغاز کنید. فرم‌ها، شاخه‌های تأیید و عدم تأیید و دسترسی گیرندگان را با دادهٔ مناسب بررسی کنید؛ ادامهٔ کار در کارتابل ورودی انجام می‌شود.
↑ بازگشت به فهرست آموزشراهنماهای اجزای استودیو
| گروه | موضوع راهنمای کامل |
|---|---|
| Pool و Lane | محدوده فرآیند، مسئولیت‌ها، نقش و کاربر، تنظیم ارجاع |
| Taskها و Activityها | فرم، سرویس، اسکریپت، فراخوانی و کار همراه |
| Gatewayها | انتخاب یا توزیع مسیر و تنظیم شرط خروجی |
| Eventها | آغاز، انتظار، پیام، زمان و پایان |
نمای کلی انواع Nodeهای Process
نماد هر Node به تشخیص نوع کار یا رویداد کمک می‌کند. تنظیم Runtime هر نماد در مقاله مربوط توضیح داده شده است؛ برای تنظیم جزئیات، روی نام راهنما بروید.